"Tarihi canlı bir savaş alanı, bir ideolojik çatışma bölgesi olmaktan kurtarmamız lazım"

 

Osman Talât Yurdakul’un “İzmir’e Girerken” Piyesi Vasıf Palas’ta

Lefke’de oynanan temaşalar konusuna devam etmek istiyorum. Daha önceki yazımda 1920’lerde Lefke’de oynanan piyeslerden bahsetmiştim. Bu sefer 1940’lara geçeceğim. Farkındayım, zaman atlayarak gidiyorum. Ne apayım, takip edilecek başka bir yol yok şimdilik. Lefke’de oynanan piyesler konusunda kronolojiyi tutturmam zor gözüküyor. Çünkü elimizde böyle bir liste yok. Peyderpey kaynaklarda bilgilerine rastladığım anda yenilerinden bahsedeceğim. Böylece kronoloji de oluşturmuş oluruz zamanla…

… Osman Talât Yurdakul’un “İzmir’e Girerken” piyesinin Lefke’de oynandığına dair duyumlarımız vardı. Hatta bir yazımda not düşerek o duyumlarımı genişletecek sözünü de verdiydim.[1] Bundan dolayı da kafamı çok meşgul etti bu konu. Sonunda derlediğim notlar yürümeme olanak sağladı. Bana da yürümek kaldı…

Osman Talât Yurdakul’la ilgili daha önceleri yazdım. Yaptığı çalışmaları, gördüğü işleri çeşitli vesilelerle andım. Bundan dolayı bu sefer Yurdakul’un yaşamı ve faaliyetiyle ilgili ayrıntıya inmeyeceğim. Talât Yurdakul’la ilgili ayrıntı bilgi edinmek isteyenler için kaynak vereceğim.[2] Ama müsaadenizle bunları söylemem lazım: Osman Talât Yurdakul yazarlığı, öğretmenliği ve siyasi olayların içinde yer almasıyla Kıbrıs Türk tarihinde yer edinmiş aydın, kültür ve siyaset adamıdır. 20. yüzyılın özellikle de 30’lu yılların ikinci yarısından itibaren Kıbrıs Türkü’nün özgürlük mücadelesi içinde düşün ve eylemsel faaliyetleriyle yer almaya başlayan Yurdakul, bu mücadelesini yaşamının sonuna kadar devam ettirmiştir. Yazar, öğretmen ve siyaset adamı olarak yetiştirdiği öğrenciler, yazdığı tiyatro eserleri, köşe yazıları ve siyaseten ürettiği düşüncelerle Kıbrıs Türkü’nün mücadele tarihine katkılarda bulunmuş ve izler bırakmıştır.

Osman Talât Yurdakul genel anlamda Kıbrıs Türklüğüyle ilgili bir aydın olmakla beraber Lefke ile de bağı bulunmaktadır: Lefke’de öğretmenlik yapmış, vatanına, milletine, toprağına, yurduna ve Türklüğüne bağlı genç nesil yetiştirmiştir. Bunların yanında Yurdakul Lefke’den evlenmiş ve Vasıf Beyin damadıdır.[3]

… Artık piyesin oynanmasıyla ilgili konumuza geçebiliriz.

Talât Yurdakul’un “İzmir’e Girerken” eserinin Türk Milli Mücadele döneminde Türk ordusunun İzmir’e girişinin anım günü olan 9 Eylül 1944 tarihinde oynanacağıyla ilgili iki değişik ilan günümüze ulaşmıştır. Bunlardan ilki Söz gazetesinin 31 Ağustos 1944 tarihli sayısında yayınlanan ilandır.[4] İlandan, öncelikle piyesin Lefke Türk Kulübü ve Spor Kulübü’nün Darülelhan’ın da iştirakiyle Lefkeli fakir liselilere yardım amacıyla düzenlediği müsamerede oynandığı anlaşılmaktadır. 9 Eylül Cumartesi akşamı saat 8’de oynanan oyun Lefke’de Vasıf Palas’ın Yazlık Mevkii’nde sahnelenmiştir. Piyesin yazarının Talât Yurdakul’un olduğu vurgulanan ilanda İzmir’e Girerken oyunu “4 Perde Milli Piyes” olarak tanıtılmaktadır. İlanın sonunda Lefkelilere aşağıdaki şekilde bir hitap da yapılmıştır: “Sayın Lefkeliler, yoksul liselilere yardım etmek senin en kutsal insanlık ve yurttaşlık ödevindir.”

Konuyla ilgili günümüze ulaşan ikinci ilan ise piyesin de oynanacağı yukarıda bahsedilen müsamerenin programını içeren el ilanıdır.[5] El ilanından programın iki bölümden olduğu anlaşılmaktadır: Resmi kısım ve sanatsal bölüm. Konuşma kısmında İstiklâl Marşı’ndan sonra KATAK Lefke sekreteri İzzet Salih Suphi’nin (Açış söylevi), KATAK genel sekreteri Avukat Fadıl Niyazi Korkud’un (Katağın faaliyeti), Kıbrıs Türk Çiftçiler Birliği Başkanı Mirata Behçet’in (Kıbrıs Türk Çiftçiler Birliğinin Faaliyeti) ve [Lefke] Türk kulübü sekreteri Talât Yurdakul’un (9 Eylülün manası) konuşma yapacakları belirtilmektedir. Programda müsamerenin sanatsal kısmında ise İzmir’e Girerken piyesinin yanında Darülelhan’ın konseri, İzmir Marşı, Milli Zeybek Oyunu’na yer verileceği yazılmaktadır.

El ilanında metni günümüze ulaşmayan piyesin içeriği ile ilgili de özet verilmektedir:

“İzmire Girerken Piyesi, Büyük Türk Milletinin yurd ve istiklâl aşkının sonsuzluğunu, enginliğini anlatır. Bu piyes, sizi heyecandan heyecana sürükliyecek, Türk olmanın en yüksek insanlık payesi olduğuna bir kere daha inandıracak, göğsünüzü Türklüğün haklı gururu ile kabartacaktır.”

İlandan son olarak piyesi tanınmış rejisörlerden/yönetmenlerden Osman Talât Alkan tarafından sahneye konulduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle piyes iki Osman Talât’ın, yazar Osman Talât Yurdakul ve yönetmen Osman Talât Alkan’ın[6] bir araya geldiği bir eser olmuştur.

Talât Yurdakul’un İzmir’e Girerken piyesi 9 Eylül 1944 tarihinde Cumartesi akşamı saat 8’de Lefke’de Vasıf Palas’ın Yazlık Mevkiinde sahnelendi. Maalesef piyesin sahnelenmesiyle ilgili dönem gazetelerinde (Halkın Sesi ve Söz gazeteleri) bir habere rastlanmadı. Talât Yurdakul ise yılar sonra, 1960’ların sonunda o günü Adalı’ya şöyle anlatmaktadır:

“Bu piyesi [İzmir’e Girerken] 9 Eylül 1944 yılında Lefke’de temsil ettik. KATAK Genel Sekreteri Fadıl Korkut, Türk Çiftçiler Birliği Başkanı Behçet Mirata bu gece birer konuşma yaptılar. 9 Eylül gecesi olduğu için piyesten evvel 9 Eylül hakkında bir konuşma yaptım. Bu gün Maarif Dairesindeki dosyamda İzmir’e Girerken adlı duvar ilânlarının bir kopyası ile bir rapor mevcuttur. Lefke Komiserliği ve Polisindeki bu raporda ‘Tahrik edici’ bir konuşma yaptığım yazılmaktadır”.[7]  

Talât Yurdakul’un bahsettiği el ilanı yukarıda bahsedilen müsamere programıdır. Talât Yurdakul’un bahsettiği Lefke Komiserliği ve Polisinin hazırladığı rapor ise onun Lefke’den sürülmesine neden olan rapordur. Ali Nesim’in Yurdakul ile ilgili çalışmasında yer verdiği İngilizce olan bu rapor 5 maddeden oluşmakta ve genel hatlarıyla aşağıdaki bilgileri içermektedir:

“1. Lefke Okulu öğretmeni Talât Yurdakul 7 Eylül 1944 tarihinde Vasıf Palas Sineması’na film izlemeye gelen halka hoparlörle seslenerek, onların 9 Eylül 1944 gecesi sahnelenecek olan milli temsili/tiyatroyu seyretmelerini ve katkı koymalarını istedi.

2. Diğer şeylerin yanı sıra, 9 Eylül’ün Türk Milleti’nin kurtuluşunun yıldönümü ve ülkemizi kuşatmaya çalışan düşmanın imhası olduğunu söyledi  (Yunan Ordusunun 1922’de İzmir’de mağlup edilmesi).

3. Okul öğretmeni 1943 yılına ait 378 nolu karara uymayarak izinsiz hoparlörü kullandı.

4. Temsil/Tiyatro programının izin kopyasını ekte gönderiyorum.

5. Okul müdürünün Eğitim Dairesi tarafından çağrılıp uyarılmasını öneriyorum.”[8]

Yukarıda da ifade edildiği gibi bu raporun da etkisiyle Osman Talât Yurdakul Lefke’den sürülecektir.

Peki, bu eseri izleyen, o gün o heyecanı sinemada yaşayan birisine ulaşabilir miyim, diye kendi kendime sordum, araştırdım da. Hatırlayan olmadı. Sadece Kıbrıs Türk Tiyatro Tarihi üzerine araştırmalar yapan değerli Hüseyin Ezilmez hocamla bir sohbetimde hocam şöyle bir not aktardı bana: “Hocam, İzmir’e Girerken eserinin Lefke’de oynanmasını değerli Harid Fedai hocaya sormuştum. Evet, oynandı ama ben o gün orada değildim, diye cevap vermişti…”

İzmir’e Girerken eseri 1945-1963 yılları arasında Kıbrıs’ta en çok sahnelenen oyunlar arasında yer aldı.[9] Ayototoro/Boğaziçi köyünde öğretmenken Yurdakul’un öğrencisi olmuş İsmail Bozkurt, köyde oynanan oyunlar arasında Talât Yurdakul’un İzmir’e Girerken oyunun da olduğunu hatırlamaktadır.[10] Bozkurt, sonraki dönemde yazdığı Her Şey Vatan İçin isimli tiyatro eserinden bahsederken, “Benimki İzmir’e Girerken eserinin yazarı dahil Kıbrıslı Türk yazarlara bir öykünmeydi” yazacaktır.[11]

Evet, metni günümüze ulaşmayan Osman Talât Yurdakul’un İzmir’e Girerken piyesi böyle bir serüvenle Lefke’den, Vasıf Palas’ın Yazlık Mevkii’nden geçti.

 

NOT: Yazıya resim desteği veren değerli Rifat abiye (Müdüroğlu'na) ve İngilizce belgenin çevrisini yapan değerli Kaan Kutlay hocama teşekkür ediyorum.


[1] Elnur Ağayev, Lefke Tarihinden Sayfalar, Lefkoşa 2019, s. 126.

[2] Kutlu Adalı, “İngiliz Sömürge Dönemi Savaşımcısı Bir Yurtsever Milliyetçi: Talat Yurdakul”, Ortam gazetesi, 8 Ocak 1985, yıl 4, sayı 281-19 Ocak 1985, yıl 4, sayı 291; Ali Nesim, Batmayan Eğitim Güneşlerimiz, Kıbrıs Türk Eğitimi Hakkında Bir Araştırma, KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları, Lefkoşa 1987, s. 145-155; aynı yazar, “Osman Talât Yurdakul: Unutulmayan Bir Öğretmen ve Yazar”, Yeni Kıbrıs, Nisan 1988, s. 42-46; Ahmet An, Kıbrıs’ın Yetiştirdiği Değerler -2 (1900-1920), ŞADİ Kültür ve Sanat Yayınları, Kıbrıs 2005, s. 220-221.

[3] Elnur Ağayev, Güzelim Lefke, Lefkoşa 2018, s. 75; aynı yazar, Lefke Tarihinden Sayfalar, Lefkoşa 2019, s. 126, 131-147.

[4] Söz gazetesi, 31 Ağustos 1944, sayı: 2418. Bu ilan Söz gazetesinin 2 Eylül 1944, 5 Eylül 1944 ve 7 Eylül 1944 tarihli sayılarında da tekrar yayınlanmıştır.

[5] El ilanı Ali Nesim’ın  Talât Yurdakul’la ilgili çalışmasında sunulmaktadır: Bkz.: Nesim, a.g.e., s. 147.

[6] Osman Talât Alkan ile ilgili bkz.: An, a.g.e., s. 36-37.

[7] Kutlu Adalı, “İngiliz Sömürge Dönemi Savaşımcısı Bir Yurtsever Milliyetçi: Talat Yurdakul-3”, Ortam gazetesi,10 Ocak 1985, yıl 4, sayı 283, s. 3.

[8] Nesim, a.g.e., s. 146.

[9] Hüseyin Ezilmez, “Kıbrıs Türk Edebiyatı’nda Tiyatro (1875-2017)”, Kıbrıs Türk Edebiyatı Tarihi (1571-2017), I. Cilt, Yayıma hazırlayanlar: İsmail Bozkurt, Oğuz Karakartal, Ankara 2019, s. 404.

[10] İsmail Bozkurt, Beştulum’dan Zirköy’e Bir Kıbrıs Çocukluğu ve İlkgençliği 1940-1963, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018, s. 242.

[11] Bozkurt, a.g.e., s. 329.

 282 25-06-20

  Paylaş   Tweetle   Paylaş   Paylaş   Gönder
Copyright © 2017 Doç. Dr. Elnur Ağayev | Bu sitedeki tüm görsel materyallerin hakkı saklıdır.
×

Hoşgeldiniz

×

Avatar
Hatırla beni